طوسي تا عصر حاضر از اهميت بسزايى برخوردار است ، چه پس از محقّق طوسي فلسفهء مشّايى با ظهورى نو در آراء كلامي شيعه جلوه‌گر شد ، واز سويى توسّط عارفانى همچو سيّد حيدر آملي وابن تركه أصفهاني جلوهء باطني تعليمات شيعي به نمايش درآمد . به هر صورت در اين مجال كوتاه بر سر تبيين جوانب مختلف اين عصر مبهم نيستيم وفقط به ذكر اين نكته بسنده مىكنيم كه پس از ارائه مكتب نو كلامي محقّق طوسي تا چندين قرن مطالعات فلسفي بر محور نقض وابرام تحقيقات اين متكلّم سترگ وشاگردان وى دور مىزد وبيشتر كتب آن دوران بصورت حاشية وتحشيه بر حاشية نگاشته مىشد ، كه مىتوان به شروح وحواشي وحواشي حواشي تجريد ، حكمة العين ومحاكمات أشارت نمود . شايد بصراحت تمام بتوان اظهار داشت كه در اين دوران تا ظهور ميرداماد هيچ اثر قابل ملاحظهء فلسفىاى به رشتهء تحرير در نيامد ، كه البتة در اين بين كوشش مكتب شيراز را در انتقال فلسفه نبايد ناديده گرفت « 1 » . پس از ظهور ميرداماد كه همگام با ظهور فلسفي مكتب أصفهان بود ، فلسفه تحوّلى اساسى يافت ، ميرداماد با عنايت به حكمت متعاليه در صدد بنيان حكمت

--> ( 1 ) - در بين أواخر قرن هفتم تا أوايل قرن يازدهم ، فيلسوف در خور توجّهى ظهور ننمود وبيشتر فلاسفه بيش از آنكه فيلسوف باشند متكلّم بودند ، در اين زمان اشخاصى چون شمس الدّين محمّد أصفهاني - نويسندهء تسديد القواعد يا شرح قديم - ملّا على قوشچى - نويسندهء شرح جديد تجريد وشرح چغمينى - صدر الدّين محمّد دشتكى - نويسندهء اثبات الواجب وكشف الحقائق - سيّد محقّق دشتكى - نويسندهء حاشيهء تجريد ، اثبات واجب واخلاق منصورى - شمس الدّين محمّد خفرى - نويسندهء حاشيهء إلهيات تجريد ، أسفار أربعة واثبات الواجب - قاضى مير حسين ميبدى - نويسندهء شرح الهداية الأثيرية وشرح ديوان علي بن أبي طالب ( ع ) - فاضل باغنوى - نويسندهء حاشيهء محاكمات وحاشيهء جديد وقديم تجريد - فخر الدّين سمّاكى - نويسندهء حاشيهء تجريد وآداب البحث والمناظرة - وغيره به ظهور پيوستند ، ولى در همين أوان بر خلاف سير نزولى فلسفه ، كلام ، منطق وعرفان گسترش يافت ، آن چنان كه در همين حوزه‌ها كتب اساسى شرح مطالع وشروح شمسيّه در منطق وشرح مواقف وشرح مقاصد به رشتهء تحرير درآمد ، وبه موازات اين سير تكاملى ، آثار در خور توجّه عرفانى چون تمهيد القواعد ، مصباح الانس والمجلى ( كتابي نفيس با صبغه كلامي ) نگاشته شدند .